Cách tránh cuộc trò chuyện không mong muốn mà vẫn lịch sự

Không phải cuộc trò chuyện nào cũng được chào đón. Có thể đó là người đồng nghiệp sáng nào cũng “bắt” bạn ở góc pantry, bác hàng xóm coi một cái gật đầu chào là lời mời tám chuyện hai mươi phút, hay người lạ trên xe buýt coi ánh mắt của bạn là đèn xanh. Muốn né những cuộc nói chuyện này không biến bạn thành người xấu. Bạn chỉ có thời gian và năng lượng hữu hạn, và bảo vệ cả hai là một kỹ năng, không phải khuyết điểm tính cách.

Tin tốt là: tránh một cuộc trò chuyện không mong muốn không cần nói dối, thô lỗ hay bày mưu tính kế phức tạp. Phần lớn chỉ cần những tín hiệu nhỏ, nhất quán, truyền đạt rằng “lúc này mình không tiện” mà không cần nói ra câu đó. Bài viết này giới thiệu những chiến thuật thực sự hiệu quả, từ những cách thụ động không cần mở miệng cho đến những cách chủ động dành cho người chẳng bao giờ hiểu ý.

Vì sao cần đặt ranh giới trong giao tiếp

Đặt ranh giới không có nghĩa là khép kín. Các nhà tâm lý học từ lâu đã nhận thấy rằng những người biết bảo vệ thời gian và sự chú ý của mình thường có các mối quan hệ lành mạnh hơn, chứ không tệ đi. Khi bạn để mọi cuộc trò chuyện cứ thế ập đến, sự bực bội sẽ tích tụ. Bạn bắt đầu tránh mặt người đó hoàn toàn, hoặc bùng nổ sau nhiều tuần chịu đựng trong im lặng. Kết cục nào cũng chẳng tử tế.

Ngược lại, ranh giới là một hành động thành thật nhỏ. Nó nói rằng: “Mình đủ trân trọng mối quan hệ này để chủ động vun đắp nó, thay vì để nó mòn dần.” Mọi chiến thuật bên dưới đều xây dựng trên nguyên tắc đó. Chúng không phải mánh khóe để làm khó ai, mà là cách vừa tôn trọng người khác vừa bảo vệ một ngày của bạn.

Tín hiệu tai nghe

Đây là cách đặt ranh giới tốn ít công sức nhất, và nó hiệu quả gần như ở mọi nơi: văn phòng, phòng gym, xe buýt, quán cà phê. Đeo tai nghe, kể cả khi chẳng bật nhạc gì, cũng là lời nhắn rõ ràng “đừng làm phiền”. Đa số mọi người hiểu tín hiệu này theo bản năng và sẽ để bạn yên.

Vài mẹo để nó hiệu quả hơn:

• Dùng tai nghe chụp tai khi có thể. Tai nghe nhét tai cũng được, nhưng tai nghe lớn dễ thấy từ xa hơn, nên người ta nhận ra tín hiệu trước khi kịp đi về phía bạn.
• Kết hợp với một việc cần tập trung. Tai nghe cộng với một cuốn sách, màn hình laptop, hay thậm chí chỉ là nhìn chằm chằm vào điện thoại tạo ra hai lớp “mình đang bận”. Hiếm ai ngắt lời một người trông thực sự đang mải mê.
• Nếu ai đó vẫn vỗ vai, chỉ bỏ một bên tai nghe. Tháo một bên cho thấy đây là một lần ngắt quãng ngắn, không phải lời mời tán gẫu. Trả lời câu hỏi của họ, rồi đeo lại tai nghe.

Cái hay của tai nghe là nó hoàn toàn thụ động. Bạn không bao giờ phải giải thích, và cũng chẳng có nguy cơ làm ai phật lòng, vì đeo tai nghe là việc hoàn toàn bình thường. Với những tình huống cần chiến thuật mạnh hơn, hãy đọc tiếp.

Ngôn ngữ cơ thể nói “để sau nhé”

Trước cả khi một lời nào được nói ra, cơ thể bạn đã bắt đầu giao tiếp. Cách bạn đứng, nơi bạn nhìn và hướng bạn quay người đều phát tín hiệu mời gọi hoặc ngăn cản sự tương tác. Nếu muốn tránh một cuộc trò chuyện, hãy bắt đầu từ tư thế.

• Tránh nhìn thẳng vào mắt quá lâu. Một cái liếc nhanh kèm cái gật đầu là lịch sự. Nhìn vào mắt ai đó quá một hai giây là đang mời họ bắt chuyện. Nếu bạn thấy người mình muốn tránh, hãy nhìn hơi lệch qua họ hoặc nhìn xuống điện thoại.
• Xoay người đi hướng khác. Chỉ cần xoay vai lệch 45 độ so với ai đó là đã tạo ra một tín hiệu “khép lại” trong vô thức. Ngược lại, đứng đối diện thẳng với họ là đang nói rằng “mình sẵn sàng nói chuyện”.
• Cứ tiếp tục di chuyển. Người đứng yên là mục tiêu dễ dàng để bắt chuyện. Nếu đang đi, hãy giữ nguyên tốc độ và hướng đi. Một dáng đi nhanh, có mục đích cho thấy bạn đang có việc phải đến đâu đó.
• Dùng đồ vật làm “rào chắn”. Cầm ly cà phê trước ngực, để túi xách giữa bạn và người kia, hay đứng sau bàn làm việc đều tạo ra khoảng cách tinh tế khiến người khác ngại tiến lại.

Không cách nào trong số này là bất lịch sự. Chúng là những tư thế trung tính, đời thường, chỉ đơn giản cho thấy bạn đang không rảnh. Nếu ai đó phớt lờ tất cả, điều đó cho bạn biết một điều quan trọng về việc họ có sẵn lòng tôn trọng không gian của bạn hay không, và đã đến lúc cần cách trực tiếp hơn.

Mẹo “vừa đi vừa nói”

Đây là mẹo ưa thích của cả các sếp bận rộn lẫn nhân viên bệnh viện: khi ai đó bắt gặp bạn ở hành lang hay sảnh, đừng dừng lại. Thay vào đó, cứ tiếp tục bước và nói kiểu như: “Vừa đi vừa nói nhé, mình đang qua [chỗ cần đến].” Cách này làm được hai việc cùng lúc. Thứ nhất, nó đặt một giới hạn thời gian tự nhiên cho cuộc trò chuyện, vì sớm muộn gì bạn cũng sẽ đến nơi. Thứ hai, nó cho thấy thời gian của bạn eo hẹp, khiến người kia nói thẳng vào vấn đề nhanh hơn.

Khi đến nơi (thật hay bịa), bạn có một lối thoát gọn gàng: “Mình tới rồi. Hôm nào nói tiếp nhé!” Cuộc trò chuyện có cảm giác trọn vẹn chứ không bị cắt ngang. Nếu bạn thường thấy khó kết thúc các cuộc trò chuyện nói chung, bài hướng dẫn kết thúc cuộc trò chuyện một cách lịch sự có thêm nhiều kỹ thuật.

Giả vờ nghe điện thoại trước khi họ tới

Đây là một nước đi đơn giản mà hiệu quả: nếu bạn thấy ai đó đang tiến lại và biết đây là cuộc trò chuyện bạn muốn né, hãy cầm điện thoại lên và bắt đầu một cuộc gọi trước khi họ tới nơi. Đó có thể là một cuộc gọi thật, một tin nhắn thoại mở lên nghe, hoặc một cuộc gọi giả kích hoạt từ ứng dụng. Người kia thấy bạn đang nghe điện thoại, vẫy tay hoặc mấp máy môi “để sau nhé”, rồi đi tiếp. Né được cuộc trò chuyện mà chẳng chút ngượng ngùng.

Thời điểm là tất cả. Bạn cần “đang trong cuộc gọi” trước khi họ đến đủ gần để mở lời. Nghĩa là phải kích hoạt cuộc gọi khi họ còn cách 10 đến 15 mét. Với Introscape, bạn có thể kích hoạt một cuộc gọi đến giả từ Apple Watch hoặc một tiện ích trên Màn hình chính chỉ trong chưa đầy một giây, nên canh thời điểm rất dễ. Cuộc gọi trông y hệt cuộc gọi thật vì nó dùng CallKit gốc của Apple, nên không ai nghi ngờ. Hãy thử công cụ tạo kịch bản cuộc gọi giả để chuẩn bị sẵn một đoạn hội thoại đáng tin trước khi cần đến.

Như vậy có thiếu thành thật không? Có, một chút. Nhưng giả vờ thích thú một cuộc trò chuyện mà bạn chỉ muốn thoát ra cũng vậy thôi. Cuộc gọi “đón đầu” này là một màn “diễn” xã giao nhỏ, giúp cả hai người tránh được một cuộc tương tác mà chẳng ai thấy vui.

Chuyển sang nhắn tin hoặc email

Có những cuộc trò chuyện không mong muốn không phải vì người nói, mà vì thời điểm. Đồng nghiệp muốn bàn về dự án tuần sau, nhưng bạn đang tập trung làm việc. Bạn thân muốn trút bầu tâm sự, nhưng bạn sắp bước vào cuộc họp. Trong những trường hợp này, cách tử tế nhất là chuyển hướng thay vì từ chối.

Vài câu nói hiệu quả:

• “Chuyện này mình muốn nghe cho kỹ. Bạn nhắn cho mình nội dung để mình trả lời cho đàng hoàng nhé?”
• “Mình đang dở tay chút việc. Bạn nhắn Zalo cho mình, rảnh là mình gọi lại liền nhé?”
• “Nghe có vẻ quan trọng đấy. Mình hẹn một thời điểm phù hợp để bàn kỹ nhé. Bạn gửi email cho mình vài khung giờ tiện được không?”

Bí quyết là làm cho việc chuyển hướng giống như được nâng cấp, chứ không phải bị gạt đi. Bạn không nói “đi chỗ khác”, bạn đang nói “chuyện này đủ quan trọng để mình muốn làm cho đàng hoàng”. Đa số mọi người đón nhận cách diễn đạt này rất tốt.

Đối phó với người dai dẳng

Các chiến thuật trên xử lý tốt những tình huống xã giao thông thường. Nhưng có những người không hiểu ý. Họ nói át cả tai nghe của bạn, phớt lờ ngôn ngữ cơ thể và đi theo khi bạn bước đi. Với những người này, bạn cần công cụ mạnh tay hơn.

• Nói về thói quen, đừng nói về con người. Thay vì “Lúc nào bạn cũng giữ chân mình”, hãy thử “Mình để ý là tụi mình hay nói chuyện đúng lúc mình đang chạy deadline. Hay tụi mình hẹn một buổi riêng để nói chuyện nhé?” Cách này chuyển vấn đề từ con người sang thời điểm, ít gây đối đầu hơn.
• Dùng kỹ thuật “đĩa xước”. Chọn một câu từ chối đơn giản, lịch sự và lặp lại y nguyên. “Giờ mình không nói chuyện được.” Nếu họ nài nỉ: “Thật sự giờ mình không nói chuyện được.” Nếu họ vẫn nài: “Mình cảm ơn, nhưng giờ mình không nói chuyện được.” Sự lặp lại cho thấy không lời thuyết phục nào thay đổi được câu trả lời của bạn.
• Rời đi thật sự. Nếu lời nói không hiệu quả, hãy di chuyển. Đi vào nhà vệ sinh, bước ra ngoài, ra chỗ để xe. Bạn không nợ ai một cuộc trò chuyện, và rời khỏi đó là phản ứng hoàn toàn chính đáng khi ai đó không tôn trọng ranh giới bạn đã nói ra.
• Kéo thêm người thứ ba vào. Nếu bạn bị kẹt trong một cuộc nói chuyện tay đôi mãi không dứt, kéo một đồng nghiệp hay người bạn vào sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện. Nó làm loãng bầu không khí và cho bạn một lý do tự nhiên để rút lui: “Thôi hai người nói chuyện tiếp nhé.”

Nếu ai đó thường xuyên phớt lờ ranh giới của bạn, điều đó đáng được xem xét riêng. Có thể chỉ là tính cách không hợp, nhưng cũng có thể là điều đáng lo ngại hơn. Với những tình huống bạn thực sự cảm thấy không an toàn, hãy đọc bài viết về cách thoát khỏi những tình huống khó xử, trong đó có cả những cách rút lui khi tình huống nghiêm trọng hơn.

Chiến thuật ở nơi làm việc

Chuyện ở văn phòng cần bàn riêng vì mức độ hệ trọng khác hẳn. Bạn không thể phớt lờ sếp hay khách hàng như cách bạn né một người lạ lắm chuyện. Nhưng bạn vẫn có thể bảo vệ thời gian của mình bằng vài cách sắp xếp.

• Đặt “khung giờ hỏi đáp”. Báo với nhóm rằng bạn sẵn sàng trả lời các câu hỏi bất chợt trong một khung giờ, chẳng hạn từ 2 đến 3 giờ chiều. Ngoài khung giờ đó, hãy hẹn mọi người quay lại vào giờ này. Như vậy không phải khép kín, đó là cách làm việc của giảng viên, bác sĩ và nhiều lãnh đạo cấp cao.
• Làm việc ở chỗ ít người qua lại. Nếu bàn của bạn cạnh pantry hay máy in, bạn sẽ bị bắt chuyện nhiều hơn người ngồi khuất trong góc. Khi cần tập trung không bị ngắt quãng, hãy chuyển sang một phòng yên tĩnh, một tầng khác, hay thậm chí ra quán cà phê một tiếng.
• Dùng tín hiệu trạng thái. Phần lớn công cụ chat đều có chế độ “Không làm phiền”. Một cánh cửa phòng đóng kèm tấm biển lịch sự cũng có tác dụng. Ngay cả một chiếc tai nghe (xem ở trên) cũng là tín hiệu ai cũng hiểu trong văn phòng mở.
• Chuẩn bị sẵn một câu rút lui. Kiểu như “Giờ mình đang chạy deadline, mấy hôm nữa mình đi cà phê nói chuyện nhé” dùng được trong gần như mọi tình huống. Nó ấm áp, đủ cụ thể để nghe chân thành, và hoãn cuộc trò chuyện mà không từ chối. Cần một lý do nhanh cho một tình huống cụ thể? Công cụ tạo lý do sẽ soạn giúp bạn trong vài giây.

Điểm chung: hãy sắp xếp môi trường xung quanh để các cuộc trò chuyện diễn ra khi bạn muốn, chứ không phải khi người khác muốn. Đây không phải chuyện lạnh lùng, mà là làm chủ sự chú ý của chính mình.

Khi nào cuộc gọi giả là lựa chọn tốt nhất

Có những lúc không chiến thuật nào ở trên phù hợp. Có thể bạn đã ở giữa cuộc trò chuyện và nó kéo dài quá lâu. Có thể bạn đang ở một buổi gặp mặt mà bỏ đi sẽ gây chú ý. Có thể người kia là người bạn thực sự không thể làm phật lòng, như khách hàng, sếp, hay một người họ hàng trong buổi họp mặt gia đình.

Đây là lúc cuộc gọi giả phát huy tác dụng. Bạn liếc điện thoại, nó đổ chuông với một cuộc gọi đến trông như thật, bạn nói “Xin lỗi, mình phải nghe máy”, rồi bước ra ngoài. Cuộc trò chuyện kết thúc ngay lập tức, và người kia không phật lòng vì sự ngắt quãng có vẻ đến từ bên ngoài. Để biết thêm điều gì khiến một cuộc gọi giả thuyết phục, hãy đọc bài viết lý do hay để kết thúc cuộc điện thoại.

Với Introscape, bạn có thể hẹn giờ cuộc gọi từ trước (tối đa 24 giờ) hoặc kích hoạt ngay từ Apple Watch. Vì dùng CallKit gốc của Apple, màn hình cuộc gọi đến trông y hệt một cuộc gọi thật. Bạn còn có thể đặt tên và ảnh người gọi tùy ý để màn hình khớp đúng với tình huống của mình.

Một lời khuyên chừng mực: hãy dùng cuộc gọi giả như tấm lưới an toàn, không phải thói quen hằng ngày. Nếu ngày nào bạn cũng cần đến nó, vấn đề thật sự có lẽ là một ranh giới cần được nói thẳng. Nhưng với những khoảnh khắc khó xử thỉnh thoảng mới gặp, đó là một công cụ nhỏ, vô hại, giúp mọi người tránh được một tình huống không thoải mái.